Đọc hiểu Phong cách chức năng ngôn ngữ

CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN

CỦA PHONG CÁCH NGÔN NGỮ

PCNN sinh hoạt (Thư từ, Nhật ký, Tin nhắn…)	PCNN nghệ thuật (Thơ,Truyện, Kí, Kịch…)	PCNN chính luận (Tuyên ngôn, Bình luận, Xã luận…)	PCNN báo chí (Bản tin, Phóng sự, Phỏng vấn….)	PCNN khoa học (Luận án, SGK, Sách báo khoa học…)	PCNN hành chính (Quyết định, Đơn từ, Biên bản…)
-    Tính cụ thể -    Tính cảm xúc -    Tính cá thể	-     Tính hình tượng -     Tính truyền cảm -     Tính cá thể hóa	-    Tính công khai về quan điểm chính trị -    Tính chặt chẽ trong diễn đạt và suy luận -   Tính truyền cảm, thuyết phục	-    Tính thông tin, thời sự. -    Tính ngắn gọn -     Tính sinh động, hấp dẫn	-     Tính khái quát, trừu tượng -     Tính lí trí, logic -     Tính khách quan, phi cá thể	-     Tính khuôn mẫu -     Tính minh xác -     Tính công vụ

BÀI TẬP VỀ PHONG CÁCH NGÔN NGỮ

Đọc kỹ  các văn bản sau đây và xác định phong cách ngôn ngữ của từng văn bản:

Văn bản 1:

Mưa là một dạng ngưng tụ của hơi nước khi gặp điều kiện lạnh, mưa có các dạng như: mưa phùn, mưa rào, mưa đá, các dạng khác như tuyết, mưa tuyết, sương.

(Wikipedia - Bách khoa toàn thư)

Văn bản 2:

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

Những phố dài xao xác heo may

Người ra đi đầu không ngoảnh lại

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

                  (Đất nước- Nguyễn Đình Thi)

 Văn bản 3:

Ngày 6-6, lần đầu tiên ở Việt Nam êkip y bác sĩ Bệnh viện Trung ương Huế với sự hỗ trợ của chuyên gia Bệnh viện Saint Vincent (Úc) đã thực hiện ghép tim nhân tạo bán phần (heartware) cho ngư dân Hoàng Quốc Biên (39 tuổi, quê xã Ngư Thủy Trung, Lệ Thủy, Quảng Bình) bị mắc bệnh cơ tim giãn giai đoạn cuối. Sau hơn nửa tháng phẫu thuật, anh Hoàng Quốc Biên đã hoàn toàn bình phục.

...Về kỹ thuật ghép tim nhân tạo bán phần, GS Phú cho biết một thiết bị nhân tạo được gắn kết vào tim người bệnh nhằm hỗ trợ chức năng cho một phần quả tim (tâm thất trái hoặc tâm thất phải) đang bị suy yếu, giãn cơ tim giai đoạn cuối.

Khác với việc ghép tim nhân tạo toàn phần là phải cắt bỏ quả tim bệnh nhân rồi cấy vào đó một quả tim nhân tạo có đủ chức năng của một quả tim, tim nhân tạo bán phần có nguồn điện cung cấp từ bên ngoài, tạo nên lực từ trường làm quay các cánh quạt được gắn nam châm bên trong quả tim nhân tạo. Nó hỗ trợ sức đẩy dòng máu, bơm máu lưu chuyển qua các kháng lực trong hệ tuần hoàn của người bệnh.

                            (Theo Ca ghép tim nhân tạo đầu tiên thành công- Nguyên Linh,

Báo Tuổi trẻ ngày 26/06/2014)

Văn bản 4:

Tôi thích thú tinh thần có mức độ, ứng xử vừa phải của đạo Nho. Không cường điệu lên và yêu hết mọi người ngang nhau, mà bảo phải yêu bố mẹ mình, vợ con mình đã rồi mới đến yêu người khác. Lấy ân báo ân nhưng cũng không đến mức lấy ân báo oán, mà báo oán thì lấy công bằng mà xử lí, nhận rõ điều gì là phi pháp, nhưng không nhẫn tâm đến mức tố cáo bố mẹ với nhà chức trách. Vì cao hơn pháp luật là tình người, là lòng nhân.

Thế nào là nhân? Cả đạo Nho xoay quanh một chữ. Nhân là tính người, khác với thú vật. Nhân là tình người, nối kết người này với người khác. Có tự kiềm chế, khắc kỉ, khép mình vào lễ nghĩa mới nên người. Có mở rộng tầm nhìn, lấy “văn” mà tô đẹp mới thành người. Có thấu hiểu bản thân, tri thiên mệnh mới là con người trưởng thành.

(Con đường trở thành kẻ sĩ hiện đại- Nguyễn Khắc Viện)

Văn bản 5:

Cây trong vườn nhà ông Bằng tốt tươi hơn ở những nơi khác. Kể từ khi xuân sang, trên lá cành của chúng đã thấy có sự hăm hở khác lạ. Giờ thì nhãn đã ra hoa. Lặng lẽ, trên những chòm lá cao tít, hồng bấy lá non, hoa ngoi lên, ngầu ngầu một sắc nắng nhẹ, như phấn thông vàng. Hoa gọi ong. Cây mít bật những chồi hoa cánh mở đầy đặn. Rồi sấu. Rồi vải. Lạ, vải kết quả từ lúc nào mà nhanh vậy. Một sớm mai trở dậy, đứng dưới gốc sấu hoa rụng đầy, mịn xanh như bột đậu đồ, ngẩng lên cành vải đã thấy những chùm quả non nho nhỏ, xanh như ngọc. 
     …Vào đêm, đứng ở vườn cây mới thấy sự kì ảo của hương cây, hương hoa. Trong thanh lặng, hoa các loài từ cúc, nhài đến nhãn, vải bốc toả, thơm nồng dậy. Không khí trong sạch, tĩnh mịch lạ, đến nỗi thấy phảng phất cả một dải hương hoàng lan từ đầu phố về họp hội; và dường như có thể nghe thấy tiếng ngọn mướp hương Phượng và chị Hoài gieo đêm ba mươi Tết vươn mình, với những cánh tay mảnh như tơ, bắt cành leo lên giàn. 

(Ma Văn Kháng- Mùa lá rụng trong vườn)

Văn bản 6:

Đi thăm bệnh nhân về giữa đêm khuya. Trở về phòng, nằm thao thức không ngủ được. Rừng khuya im lặng như tờ, không một tiếng chim kêu, không một tiếng lá rụng hay một ngọn gió nào đó khẽ rung cành cây. Nghĩ gì đấy Th. ơi? Nghĩ gì mà đôi mắt mở đăm đăm nhìn qua bóng đêm? Qua ánh trăng mờ Th. thấy biết bao là viễn cảnh tương đẹp, cả những cận cảnh êm đềm của những ngày sống giữa tình thương trên mảnh đất Đức Phổ này. Rồi cảnh chia ly, cảnh đau buồn cũng đến nữa… Đáng trách quá Thuỳ ơi! Th. có nghe tiếng người thương binh khẽ rên và tiếng súng vẫn nổ nơi xa. Chiến trường vẫn đang mùa chiến thắng.

                                                                             (Nhật ký Đặng Thùy Trâm)

Văn bản 7:

Do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 2, những ngày vừa qua trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc đã có mưa to đến rất to, gây lũ ống, lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt trên diện rộng, thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản của nhân dân, nhất là tại các tỉnh Hà Giang, Lạng Sơn, Lai Châu.

…Để khẩn trương khắc phục hậu quả mưa, lũ, giúp nhân dân sớm ổn định cuộc sống, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu:

1. Uỷ ban nhân dân các tỉnh:

- Tổ chức thăm hỏi, động viên các gia đình bị thiệt hại; hỗ trợ cứu chữa người bị thương, mai táng người thiệt mạng; cứu trợ lương thực, nước uống, nhu yếu phẩm cho các hộ dân bị mất nhà cửa, đảm bảo không để người dân nào bị đói, khát;

- Tiếp tục rà soát, chủ động di dời các hộ dân ra khỏi các khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét để đảm bảo an toàn tính mạng….,

2. Bộ Y tế chủ động chỉ đạo lực lượng y tế cơ sở triển khai các phương án đảm bảo vệ sinh môi trường vùng bị ngập lũ;…

3. Bộ Công Thương, Bộ Thông tin và Truyền thông…

(Theo Công điện của Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo khắc phục hậu quả của bão số2

                                                                                                ngày 23/07/2014)

PCNN nghệ thuật

1.      Câuhỏinhậnbiết

Câu 1: Thế nào là ngôn ngữ nghệ thuật?

Câu 2: Có mấy loại ngôn ngữ trong vănbản nghệ thuật?

Câu 3: Nêu những đặc trưng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật.

Câu 4:Đọc hai câu thơ sau   và chọn câu trả lời đúng nhất:

Ôinhữngcánhđồngquêchảymáu

Dâythépgaiđâmnáttrờichiều

(Đất nước, NguyễnĐìnhThi)

a/ Hai câu thơ có tính hình tượng.

b/ Hai câu thơ vừa có tính hình tượng, vừa cótínhtruyềncảm.

c/ Hai câuthơthểhiệntínhcáthểhóa.

d/ Hai câuthơkhôngthểhiệnrõnhữngđặctrưngcủaphongcáchnghệthuật.

Câu 5: Tìmnhữngtừngữ, hìnhảnhtạonêntínhhìnhtượngvàtínhtruyềncảm trong ngữliệusau:

Thânemnhưtấmlụađào

Phấtphơgiữachợbiếtvàotayai.

(Ca dao)

PCNN nghệ thuật

2.      Câu hỏi thông hiểu

Câu 1: Em hãy so sánh sự khác nhau giữa phong cách ngôn ngữ nghệ thuật và phong cách ngôn ngữ sinh hoạt.

Câu 2: Theo em, ngôn ngữ nghệ thuật có được sử dụng trong đời sống hàng ngày không?

Câu 3: Theo em, ngôn ngữ nghệ thuật có được sử dụng trong các văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ khác như khoahọc, chính luận…không?

Câu 4: Em hiểu như thế nào về tính hình tượng, tính biểu cảm và tính cá thể hóa của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật?

Câu 5: Lí giải tại sao phong cách ngôn ngữ nghệ thuật không thể thiếu một trong những đặc trưng trên?

PCNN nghệ thuật

3.2     Vận dụng cao

Câu 1: Đọc các ngữ liệu sau và thực hiện yêu cầu bên dưới;

Tạo hóa gây chi cuộc hí trường

Đến nay thấm thoắt mấy tinh sương

Dấu xưa xe ngựa hồn thu thảo,

Nền cũ lâu đài bóng tịch dương.

Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt,

Nước còn cau mặt với tang thương.

Ngàn năm gương cũ soi kim cổ.

Cảnh đấy người đây luống đoạn trường

                                      (Thăng Long thành hoài cổ- Bà Huyện Thanh Quan)

Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn,

 Trơ cái hồng nhan với nước non.

 Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

 Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn,

 Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.

 Ngán nỗi xuân đi xuân lại,

 Mảnh tình san sẻ tí con!

                                                (Tự tình II- Hồ Xuân Hương)

a/ Chỉ ra sự khác nhau về phong cách ngôn ngữ thơ của hai nữ sĩ cùng thời thể hiện qua hai bài thơ trên.

b/Viết một đoạn văn trả lời câu hỏi sau:

Theo em, trong cuộc sống, mỗi người có cần phải khẳng định phong cách cá nhân hay không?

Câu 2: Em hãy viết một đoạn nghị luận (khoảng 15 dòng) về một chủ đề tự chọn có vận dụng ngôn ngữ nghệ thuật.

PCNN nghệ thuật

3.      Câu hỏi vận dụng

3.1Vận dụng thấp

Câu 1:Đọc các văn bản sau:

a/ Sen: cây mọc dưới nước, lá to tròn, hoa màu hồng hay trắng, nhị vàng, hương thơm nhẹ, hạt dùng để ăn.

b/

Trong đầm gì đẹp bằng sen

Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng

Nhị vàng, bông trắng, lá xanh

Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.

                                                                             (Ca dao)

Theo em, hai văn bản trên có được viết cùng một phong cách ngôn ngữkhông?Vì sao?

Câu 2: Đọc ngữ liệu sau và trả lời câu hỏi:

Đời chúng ta nằm trong vòng chữ tôi. Mất bề rộng ta đi tìm bề sâu. Nhưng càng đi sâu càng lạnh. Ta thoát lên tiên cùng Thế Lữ, ta phiêu lưu trong trường tình cùng Lưu Trọng Lư, ta điên cuồng với Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, ta đắm say cùng Xuân Diệu. Nhưng động tiên đã khép, tình yêu không bền, say đắm vẫn bơ vơ. Ta ngơ ngẩn buồn trở về hồn ta cùng Huy Cận.

                                           (Một thời đại trong thi ca- Hoài Thanh)

a/ Đoạn văn trên có sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật không?Vì sao?

b/ Đoạn văn trên có thuộc phong cách nghệ thuật không? Hãylígiảingắngọn.

Câu 3: Làm rõ các đặc trưng cơ bản của phong cách nghệ thuật trong đoạn văn sau:

Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi. Bắt đầu hắn chửi trời. Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời. Thế cũng chẳng sao: đời là tất cả nhưng chẳng là ai. Tức mình, hắn chửi ngay tất cả làng Vũ Đại. Nhưng cả làng Vũ Đại ai cũng nhủ: “Chắc nó trừ mình ra!”. Không ai lên tiếng cả . Tức thật! Ờ! Thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất! Đã thế, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn. Nhưng cũng không ai ra điều. Mẹ kiếp! Thế có phí rượu không? Thế thì có khổ hắn không? Không biết đứa chết mẹ nào lại đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đến nông nỗi này? A ha! Phải đấy hắn cứ thế mà chửi, hắn cứ chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo! Hắn nghiến răng vào mà chửi cái đứa đã đẻ ra Chí Phèo. Nhưng mà biết đứa nào đã đẻ ra Chí Phèo? Có mà trời biết! Hắn không biết, cả làng Vũ Đại cũng không ai biết…

(Trích Chí Phèo- Nam Cao)

--------------------------

ĐHSP TP.HCM

Phong cách NN Nghệ thuật

Câu 5.Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong đoạn thơ sau?

“Tình thương lớn mạnh hơn lửa thép 
Trận địa đây xây giữa lòng người 
Dẫu mưa nắng trái đất tròn vẫn đẹp 
Đời yêu ta, ta phải thắng cho đời” 

                              ( Việt Nam – máu và hoa- Tố Hữu)

a.       Ẩn dụ

b.       So sánh

c.       Hoán dụ

d.       Nói quá

Câu 6.  Trong các ví dụ  dưới đây ví dụ nào thuộc phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

a.      “ Đau đớn thay phận đàn bà

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”    

                              ( Truyện Kiều- Nguyễn Du)

b.      Lan ơi! Đi học thôi.

c.      Tam giác cân là tam giác có ba cạnh bằng nhau

d.      Canh rau ngót được chế biến từ các nguyên liệu quen thuộc là lá rau ngót, thịt nạc hoặc tôm khô.

Câu 7.  Lựa chọn từ thích hợp để điền vào chỗ trống

            Ngôn ngữ nghệ thuật tuy lấy ngôn ngữ tự nhiên, hằng ngày làm ………..nhưng khác với ngôn ngữ hằng ngày ở chức năng thẩm mĩ.

a.      Công cụ

b.      Chất liệu

c.      Phương tiện

d.      Cách thức

Câu 9.Ngôn ngữ trong đoạn văn bản sau thuộc loại nào của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật?

Quan Công nói:

-         Ta thế nào là bội nghĩa?

Trương Phi nói:

-         Mày bỏ anh, hàng Tào Tháo, được phong hầu tứ tước, nay lại đến đây đánh lừa tao! Phen này tao quyết liều sống chết với mày.

( Hồi trống cố thành- trích Tam Quốc diễn nghĩa- La Quán Trung)

a.      Ngôn ngữ sân khấu

b.      Ngôn ngữ thơ

c.      Ngôn ngữ tự sự

d.      Ngôn ngữ tiểu thuyết

Câu 10. Hai câu thơ sau  tạo được sự  hòa đồng, giao cảm, cuốn hút, gợi cảm xúc cho người đọc nhờ yếu tố nào của tính truyền cảm.

“ Em ơi Ba Lan mùa tuyết tan

Đường bạch dương sương trắng nắng tràn”

                                    ( Em ơi… Ba Lan- Tố Hữu)

a.      Màu sắc

b.      Âm thanh

c.      Vần điệu

d.       Cách nói

Câu 11: Tìm biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong  các ví dụ sau và nêu tác dụng ?

a.      “Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ”

                                    ( Viếng Lăng Bác- Viễn Phương)

b.      “ Tuấn kiệt như sao buổi sớm,

Nhân Tài như lá mùa thu.”

(Đại cáo bình Ngô –Nguyễn Trãi)

Câu 12: cho hai ví dụ sau

-         Mình ơi! Em thương mình lắm

-          “ Qua đình ngả nón trông đình

Đình bao nhiêu ngói, em thương mình bấy nhiêu.”

                                                            ( Ca dao)

a.      Chỉ ra phong cách ngôn ngữ của hai ví dụ trên ?

b.      Cách diễn đạt nào hiệu quả hơn? Vì sao ?

c.      Tìm ví dụ tương tự? 

Câu 13.Chỉ ra tính hình tượng được thể hiện trong bài thơ sau. Trình bày suy nghĩ  của anh chị về hình tượng  đó.

“Ai đi biên giới cho lòng ta theo với 
Thăm ngàn lau chỉ trắng có một mình 
Bạt ngàn lau trắng ở tận cùng bờ cõi 
Suốt một đời cùng với gió giao tranh.”

                           ( Lau biên giới – Chế Lan Viên)